متانول و اتانول دو الکل ساده و بسیار پرکاربرد هستند که ظاهر، بو و رفتار فیزیکی تقریباً یکسانی دارند. هر دو بی‌رنگ، فرار و قابل اشتعال‌اند. اما یک تفاوت حیاتی دارند: متانول برای انسان به‌شدت سمی است و حتی مقدار کمی از آن می‌تواند باعث نابینایی یا مرگ شود.
مشخصات کلی
متانول (متیل الکل)
- فرمول: CH₃OH
- شماره CAS: 67-56-1
- نقطه‌ی جوش: حدود ۶۵ درجه‌ی سانتی‌گراد
- نام‌های دیگر: متیل الکل، الکل چوب، MeOH
اتانول (اتیل الکل)
- فرمول: C₂H₅OH
- شماره CAS: 64-17-5
- نقطه‌ی جوش: حدود ۷۸ درجه‌ی سانتی‌گراد
- نام‌های دیگر: اتیل الکل، EtOH
کاربردهای متانول
- حلال آزمایشگاهی: یکی از رایج‌ترین حلال‌ها در آنالیز و سنتز
- کروماتوگرافی: فاز متحرک HPLC؛ مثل متانول گرید HPLC و متانول گرید گرادیان
- آنالیز شیمیایی: معرف و حلال در گرید تحلیلی؛ مثل متانول تحلیلی EMSURE
- صنعت: ماده‌ی اولیه‌ی تولید فرمالدهید، اسید استیک و بسیاری از مواد دیگر
کاربردهای اتانول
- حلال در داروسازی، عصاره‌گیری و آزمایشگاه
- ضدعفونی‌کننده (معمولاً با غلظت حدود ۷۰ درصد)
- ماده‌ی اولیه در صنایع غذایی و آرایشی
چرا متانول سمی است؟
خود متانول سمیت متوسطی دارد، اما بدن آن را در کبد به فرمالدهید و سپس اسید فرمیک تبدیل می‌کند. اسید فرمیک باعث اسیدی شدن خون و آسیب به عصب بینایی می‌شود. به همین دلیل علائم مسمومیت معمولاً با چند ساعت تأخیر ظاهر می‌شوند و همین تأخیر، خطر را بیشتر می‌کند.
متانول از سه راه وارد بدن می‌شود: بلع، تنفس بخار و جذب از راه پوست.
علائم مسمومیت با متانول
- سردرد، سرگیجه و حالت تهوع
- درد شکم
- تاری دید، دیدن نقاط روشن یا «برفکی» شدن تصویر
- تنفس سریع و سنگین
- در موارد شدید: کاهش هوشیاری، تشنج و نابینایی
اگر کسی متانول خورده یا احتمال مسمومیت با متانول وجود دارد، منتظر بروز علائم نمانید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا بیمار را به نزدیک‌ترین بیمارستان برسانید. درمان سریع اهمیت حیاتی دارد. برگه‌ی ایمنی ماده را هم همراه داشته باشید.
چطور متانول و اتانول را از هم تشخیص دهیم؟
با بو، رنگ یا ظاهر نمی‌شود. تشخیص قطعی فقط با روش‌های آزمایشگاهی مثل کروماتوگرافی گازی ممکن است. به همین دلیل:
- هرگز الکلی با منبع نامشخص را مصرف نکنید یا روی پوست استفاده نکنید.
- متانول را فقط در ظرف اصلی و با برچسب کامل نگهداری کنید.
- متانول را هیچ‌وقت در بطری آب یا نوشیدنی نریزید.
نکات ایمنی کار با متانول
- زیر هود یا در محیط با تهویه‌ی مناسب کار کنید.
- دستکش مقاوم (مثل نیتریل یا بوتیل، طبق برگه‌ی ایمنی) و عینک ایمنی بپوشید.
- از شعله، جرقه و سطوح داغ دور نگه دارید؛ نقطه‌ی اشتعال متانول پایین است.
- در انبار حلال‌ها، دور از مواد اکسیدکننده نگهداری کنید. اصول نگهداری حلال‌های آلی را ببینید.
- برگه‌ی ایمنی (SDS) رسمی محصول را قبل از کار بخوانید.
جمع‌بندی
متانول و اتانول از نظر ظاهر شبیه‌اند، ولی متانول سمی است و فقط برای مصارف آزمایشگاهی و صنعتی، با رعایت اصول ایمنی، باید استفاده شود. خرید متانول با برچسب و گرید مشخص از تأمین‌کننده‌ی معتبر، اولین قدم ایمنی است.
گریدهای مختلف متانول آزمایشگاهی را در فهرست محصولات ببینید یا برای مشاوره با ما تماس بگیرید.