آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن (Hydrogen Peroxide) با فرمول H₂O₂ و شماره CAS 7722-84-1، یکی از پرکاربردترین اکسیدکننده‌ها در آزمایشگاه و صنعت است. آب اکسیژنه‌ای که در داروخانه‌ها برای ضدعفونی فروخته می‌شود معمولاً حدود ۳ درصد است، اما در آزمایشگاه بیشتر از محلول ۳۰ درصد استفاده می‌شود که اکسیدکننده‌ای قوی و خورنده است.
کاربردهای آب اکسیژنه ۳۰٪ در آزمایشگاه
- هضم نمونه: همراه با اسید نیتریک برای تجزیه‌ی مواد آلی نمونه پیش از آنالیز عناصر با دستگاه‌هایی مثل ICP و جذب اتمی
- اکسیداسیون در آنالیز شیمیایی: اکسید کردن یون‌ها یا ترکیبات برای اندازه‌گیری
- سنتز: اکسیدکننده در واکنش‌های آلی
- تمیزکاری: حذف آلودگی‌های آلی از سطوح و قطعات حساس
- صنعت: سفیدکننده در صنایع نساجی و کاغذ و تصفیه‌ی آب و فاضلاب
انتخاب گرید مناسب
- گرید تحلیلی: برای آنالیزهای عمومی؛ مثل آب اکسیژنه ۳۰٪ EMSURE
- گرید فوق‌خالص: برای آنالیز عناصر در حد کمیاب، که ناخالصی فلزی بسیار کمی دارد
- گرید صنعتی: برای کاربردهایی که خلوص بالا لازم ندارند
برای آنالیز عناصر کمیاب، استفاده از گرید معمولی می‌تواند باعث بالا رفتن نتیجه‌ی شاهد (بلانک) شود. درباره‌ی تفاوت گریدها این مقاله را بخوانید.
نکات ایمنی
آب اکسیژنه‌ی ۳۰٪ با نماد خوردگی و علامت تعجب و گاهی اکسیدکننده برچسب‌گذاری می‌شود. (معنی نمادها را در راهنمای علائم خطر GHS ببینید.)
- پوست: باعث سوختگی و سفید شدن پوست می‌شود. در صورت تماس، با مقدار زیاد آب بشویید.
- چشم: می‌تواند آسیب جدی به چشم بزند. عینک ایمنی یا شیلد صورت الزامی است. در صورت پاشیدن به چشم، حداقل ۱۵ دقیقه با آب فراوان شستشو دهید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تجهیزات حفاظتی: دستکش مقاوم، عینک ایمنی و روپوش آزمایشگاه
- مواد ناسازگار: با مواد آلی، فلزات و نمک‌های فلزی (مثل آهن، مس و منگنز)، بازها و مواد قابل اشتعال تماس پیدا نکند. این مواد تجزیه‌ی آب اکسیژنه را تسریع می‌کنند و ممکن است باعث تولید گرما، اکسیژن و فشار شوند.
نکات نگهداری
- در ظرف اصلی و با درِ مخصوص نگهداری کنید. درِ بطری‌های آب اکسیژنه اغلب منفذ تهویه دارد تا اکسیژن حاصل از تجزیه‌ی آهسته باعث افزایش فشار نشود.
- در جای خنک و دور از نور مستقیم نگهداری کنید (دمای مناسب روی برچسب آمده است).
- آب اکسیژنه‌ی برداشته‌شده را هرگز به بطری اصلی برنگردانید؛ کوچک‌ترین آلودگی باعث تجزیه‌ی کل محلول می‌شود.
- از قیف و ظروف فلزی استفاده نکنید.
- جدا از مواد قابل اشتعال و حلال‌های آلی نگهداری کنید.
آیا آب اکسیژنه فاسد می‌شود؟
بله. آب اکسیژنه به‌مرور به آب و اکسیژن تجزیه می‌شود و غلظتش کم می‌شود. حرارت، نور و آلودگی این روند را سریع‌تر می‌کنند. برای کارهای کمی که غلظت دقیق مهم است، غلظت را قبل از استفاده با تیتراسیون (مثلاً با پرمنگنات) بررسی کنید و تاریخ انقضای روی برچسب را در نظر بگیرید.
جمع‌بندی
آب اکسیژنه‌ی ۳۰٪ ماده‌ای کاربردی ولی پرخطر است. خرید گرید مناسب، نگهداری در ظرف اصلی، دور از نور و حرارت، و استفاده از تجهیزات حفاظتی، سه اصل کار ایمن با آن است. قبل از استفاده برگه‌ی ایمنی (SDS) رسمی محصول را بخوانید.
برای استعلام قیمت و موجودی آب اکسیژنه‌ی آزمایشگاهی با ما تماس بگیرید.